Jump to Navigation

Anatomia dhe Fiziologjia e Syrit

Syri është një nga organet më komplekse në trupin e njeriut me shumë pjesë përbërëse që funksionojnë për të siguruar pamjen. Ne të gjithë e dimë sa e rëndësishme janë sytë për një qenie njerëzore. Shumica prej nesh janë në dijeni vetëm për pjesët e dukshme të syrit, si qepallat, qerpikët, kornea, etj. Por, syri dhe funksioini i tij kanë më shumë se sa mund të shohim ne. Ka shumë pjesë të tjera të brendshme me funksione të ndryshme dhe pikërisht funksionimi i tyre në mëmnyrë të përbashkët na mundësojn të shohim. Lëvizja e syrit mbështetet nga muskuj që të na ndihmojë për të hapur, mbyllur, të kthyer dhe rrotulluar sytë. Meqë sytë tanë janë të ndjeshëm ndaj faktorëve të mjedisit, ata janë të mbrojtura me sclera, një shtresë e jashtme e fortë e syrit, që është zakonisht e bardhë në ngjyrë. Syri mban lagështi përmes lotëve që shërbejnë  për të vrarë bakteret dhe i largojnë pluhurin dhe papastërtitë.

Syri na lejon të shohin dhe interpretojnë format, ngjyrat dhe dimensionet e objekteve në botë nga përpunimi i dritës që ato pasqyrojnë apo lëshojnë. Syri është në gjendje për të parë në dritë të ndritshme ose të dobët, por ai  nuk mund të shohë objekte kur mungon drita.

Ashtu si një aparat fotografik, syri mbledh dritën që hyn në të para se ta transformojë atë në një “figurë, pamje”. Në vend të përdorimit të filmit për të kapur një pamje, syri i njeriut përdor një shtresë me qeliza të specializuara, të njohura si retinë, për të zhvilluar imazhin. Megjithatë, ne nuk shohin me sytë tanë, por me trurin tonë. Sytë tanë janë fillimi i procesit të të parit.

Pjesët përbërëse të syrit
Palpebrat (qepallat)
Palpebrat janë formacione kutano-muskulo-membranore që mbulojnë e ruajnë pjesën e përparme të syrit, në sajë të hapjes e mbylljes së tyre të vullnetshme apo në sajë të refleksit të përpëlitjes së palpebrave. Ato shërbejnë edhe për shpërndarjen e filmit lakrimal mbi korne duke siguruar hidratimin e kornesë dhe pastrimin mekanik të papastërtive që mund të jenë mbi korne.
Sklera 
Pjesa e bardhë e syrit quhet sklera dhe funksioni kryesor i kësaj pjese të syrit është mbrojtja e strukturave të brendshme. Sklera mund të konsiderohet si mbulesë e jashtme e syrit. Ajo përbëhet nga një material i fortë dhe ka funksionin e rëndësishëm të mbulojë pjesen më te madhe te kokërrdhokut. Në sklerë fiksohen edhe 6 muskujt okulomotorë.
Kornea
Kornea është një zonë transparente e syrit që mbulon irisin (pjesët me ngjyrë të syrit), pupilën dhe dhomën e përparme dhe nuk përmban enë gjaku por ka shumë mbaresa nervore. Pjesa e sklerës përballë pjesës së ngjyrosur të syrit quhet kornea. Ndryshe nga pjesa tjetër e sklerës që është e bardhë, kornea është trasparente që lejon dritën të depërtojë nëpër të. Kornea ndihmon në fokusimin e dritës që depërton në të. Ajo është pjesë shumë e rëndësishme e syrit, por mezi duket sepse është e përbërë nga inde të pastra. Kornea është përgjegjëse për 2/3 e fuqisë përthyese (fokusuese) të syrit. Kornea e syrit të njeriut përbëhet nga pesë shtresa. Pesë shtresat e syrit të njeriut duke filluar nga përpara deri në thellësi janë: epiteli corneal, shtresa Bowman, stroma korneale, membrana e descemetit dhe endoteli korneal.
 
Irisi
Irisi është vendosur poshtë korneas, dhe është përgjegjës për ngjyrën e syve, që mund të ndryshojnë nga njeri tek tjetri. Ndërsa, disa kanë sy të zinj, të tjerët kanë kafe, sytë jeshile ose blu. Iris është një strukturë me ngjyrë, muskulore që mund të ndryshojë formë dhe kjo mundëson atë për të kontrolluar sasinë e dritës që mund të lejohet të kalojnë nëpër pupil e që më pas shkon në retinë. Kjo sigurohet nga dy muskujt: sfinkter irisi(konstriktor) që nën kontrollin e sistemit nervor parasimpatik siguron mbylljen e pupilës dhe muskuli dilatator pupile që nën kontrollin e sistemit nervor simpatik realizon dilatimin (hapjen) e pupilës. Sa më e madhe duket pupila, aq më shumë dritë  mund të hyjë. Iris përbëhet nga tri shtresa, endoteli, stroma dhe epiteli. Irisi është një strukturë shumë e vaskularizuar.
Trupi Ciliar
Trupi Ciliar është një strukturë muskulore që ndodhet pas irisit dhe ka funksion të dyfishtë, akomodimin e syrit duke modifikuar kurbaturën e kristalinit dhe ka funksion prodhimin e lëngut ujor që mbush dhomën e përparme.          
Koroidea
Koroidea është një ind konjuktival shumë i vaskularizuar e shumë i pigmentuar nën sklerë. Ka funskion ushqyes për epitelin pigmentoz e fotoreceptorët e retinës si edhe funksion ekrani në sajë të pigmentimit të saj.
Pupila është rrethi i zi në qendër të irisit. Pupila lejon dritën të futet në sy. Pupila zvogëlohet kur drita shkëlqen afër tyre dhe zgjerohen kur largohet drita.
Dhoma e përparme
Midis irisit dhe kornesë ndodhet dhoma e përparme. Kjo dhomë është e mbushur me një lëng special trasparent që i jep korneas oksigjen, proteina dhe glukozë për ta mbajtur atë të shëndetshëm.

Kristalini
Kristalini është një lente transparente, bikonvekse, avaskulare e vendosur në planin frontal pas irisit dhe shërben për të fokusuar dritën në retinë. Distanca fokale e lenteve ndryshon formë me qëllim që të ndihmojë syrin të fokusohet në objekte në distance të ndryshme. Ky rregullim dhe përshtaje e kristalinit është i ngjashëm me atë të lenteve në një aparat fotografik dhe është i njohur si akomodim. Kristalini lidhet me trupin ciliar dhe është ky i fundit që siguron modifikimin e konveksitetit të kristalinit me anë të kontraktimit dhe lëshimit të tij. Kristalini është i përbërë nga tre pjesë: kapsula, epiteli dhe fibrat. Kapsula e rrethon plotësisht kristalinin dhe është e përbërë nga kolagjeni. Epiteli i kristalinit mund të gjendet në mes të kapsulës dhe fibrave dhe shërben  për të rregulluar funksionet e kristalinit. Fibrat e kristalinit janë të holla dhe formojnë pjesën kryesorë të kristalinit.

TRUPI QELQOR
Hapësirë midis kristalinit dhe retinës është e mbushur me një lëng në formë xhelatine që mbush kavitein e syrit dhe ndihmon që syri të ruajë formën e tij. Quhet ndryshe Humor qelqor. Ai është i bashkuar me retinën, por në njerëz të vjetër mund të shkëputet nga retina duke e shqyer atë dhe që shkakton shkëlqim drite në pamjen e njeriut edhe kur i ka sytë e mbyllur. Kjo pjesë qelqore përbën deri në 80% të syrit dhe ruan formën sferike të tij. Kur drita kalon nëpër kristalin ajo shkëlqen nëpër këtë trup të qelqtë në pjesën e pasme të syrit.
Konjuktiva
Konjuktiva është një membranë mukoze transparente që mbulon pjesën e përparme të kokërdhokut, por jo kornenë. Përbëhet nga një membranë bazë dhe qelizat që janë në paretet e kapakëve të syrit, si dhe nga sclera (zona e bardhë e syrit). Funksioni i saj është kryesisht për të vajos syrin duke prodhuar lotë dhe mukozë, me qëllim parandalimin e futjes së mikrobeve në sy. Konjuktiva është e ndarë në tri pjesë kryesore, konjuktiva palpebrale ose tarsale e cila është një membranë që shtrihet në pjesën e brendshme të palpebrave të syrit, konjuktiva bulbare ose okulare që mbulon kokërdhokun mbi sklerën, dhe konjuktiva fornix e cila formon lidhjen dhe bashkimin e kryqëzim në mes të konjuktiva palpebrale dhe bulbare. Konjuktiva fornix gjithashtu lejon kokërdhokun dhe qepallat të lëvizin lirisht. 

Retina
Retinë është një ind që shtrihet në sipërfaqen e brendshme të syrit dhe është e ndjeshme ndaj dritës. Kur drita arrin retinën, ajo inicion impulse elektrike dhe kimike që shkaktojnë sinjalet nervore që  dërgohen në tru nëpërmjet nervit optik. Si një strukturë komplekse, shtresore, retina përmban disa shtresa të neuroneve dhe qelizave fotoreceptor që janë ndërlidhur me sinapse. Nga jashtë brenda retina përbëhet nga:
       1- Epiteli Pigmentoz që ndahet nga koroidea me anë të membranës së Bruch. Ky epitel ka funksion absorbimin e rrezeve ultraviolet.
       2- Retina neurosensoriale që përmban tre lloj neuronesh:
               -  shkopinjtë që ofrojnë pamjen bardh e zi, pamjen periferike dhe ate skotopike  (natën)
               -  kone që mbështesin perceptimin e ngjyrës dhe pamjen fotopike (ditën).
               -  neuronet bipolare që cojnë impulset nga konet e shkopinjtë drejt neuroneve ganglionare.
   -  neuronet ganglionare, aksonet e të cilave drejtohen drejt papilës optike për të formuar nervin optik. Vendi i fillimit të nervit optik në retinë quhet pika qorre sepse këtu nuk ka as kone e as shkopinj e si rrjedhim nuk ka funksion perceptues edhe nëse bie dritë në të.
 

 Ka 120 milion shkopinj dhe 7 milion kone në secilin sy. Ato janë më të ndjeshme ndaj dritës së verdhë dhe jeshile. bashkimi i aksoneve të neuroneve ganglionare origjinon nervi optik.
Në retinë nga ana klinike dallojmë:
1- Makulën, zonë qendrore e retinës, ovale dhe e verdhë.
2- Pranë qendrës së Macula është fovea, një gropë e vogël që përbëhet nga qelizat konike që janë përgjegjës për vizionin e të mprehtë, të qartë që ne përdorim për të lexuar. Macula vëren dritën blu dhe ultravjollcë dhe mbron retinën nga drita qe depërton në sy. Drita që hyn në sy është konvertuar në sinjale nervore brenda foveas.

Nervi Optik

Nervi optik sherben për të transmetuar informacion nga retina në tru. I vendosur në pjesën e pasme të syrit, nervi optik është nervi i II nga nervat kranialë e konsiderohet pjesë e sistemit nervor qendror. Fibrat janë të mbuluara me mielinë vetëm pasi dalin nga globi okular. Nervi optik është i përbërë nga qeliza mbështetëse dhe qelizat retinës qendër. Funksioni i saj shtë të dërgojë impulset elektrike për të lejuar formimin e imazheve. Ky nerv përfundon në faqen e brendshme të lobit oksipital, në të dy anët e fisura kalkarinea.

Muskujt Okulomotorë
Muskujt Okulomotorë shërbejnë për të realizuar lëvizjet e syrit. Janë 6 muskuj të tillë:
1. Muskuli rektus intern që inervohet nga nervi okulomotor (nervi III cranial) dhe siguron lëvizjen e syrit nga brenda
2. Muskuli rektus ekstern që inervohet nga nervi abducens (nervi VI cranial) dhe siguron lëvizjen e syrti nga jashtë.
3. Muskuli rektus superior që inervohet nga nervi okulomotor (nervi III cranial) dhe siguron lëvizjen e syrit lart.
4. Muskuli rektus inferior që inervohet nga nervi okulomotor (nervi III cranial) dhe siguron lëvizjen e syrit poshtë.
5. Muskuli oblik superior që inervohet nga nervi troklear (nervi IV cranial) dhe siguron lëvizjen e syrit nga jashtë, poshtë dhe e rrotullon nga brenda.
6. Muskuli oblik inferior që inervohet nga nervi okulomotor (nervi III cranial) dhe siguron lëvizjen e syrit sipër, dhe e rrotullon syrin nga jashtë.



Main menu 2